ANARCHIZM

Kierunek polityczno-społeczny głoszący tezę, iż społeczności ludzkie mogą i powinny rozwijać się bez jakiejkolwiek nad sobą władzy. Aparat przymusu państwowego miałaby zastąpić dobrowolna współpraca, gdyż władza niejako sama przez sie spacza naturalne uczucia ludzkie.

Anarchizm w swojej klasycznej formie zaczął się rozwijać w połowie XIX w., nawiązywał on także do doktryn powstałych w epokach poprzednich: do starożytnych cyników, do ideologii niektórych sekt religijnych w średniowieczu i w okresie reformacji, do wątków siedemnastowiecznych i osiemnastowiecznych doktryn prawa natury.

Za ojca anarchizmu politycznego uważany jest Proudhon. Wysuwał on tezę, że wolność i sprawiedliwość zostaną przywrócone, kiedy przymus państwowy ustąpi miejsca stosunkom umowy w społeczeństwie równych obywateli, zrzeszonych w wolnych gminach tworzących ustrój federacyjny. Na płaszczyźnie gospodarczej głosił on potrzebę kontrolowania środków produkcji przez każdą osobę, która się nimi posługuje. W oczach Proudhona zarówno nieograniczone prawa własności, jak i komunizm stanowią narzędzia kontrolowania ludzi, które niszczą równość. Proudhon nie postulował jednak zmian gwałtownych, odrzucał obalenie państwa drogą rewolucji.

Jego koncepcje wywarły wpływ na anarchokolektywizm i anarchokomunizm. Teoretyczne podstawy anarchizmu kolektywistycznego stworzył Michał Bakunin. Pozostawał on pod wpływem pism Proudhona, ale był też inspirowany przez lewicę heglowską oraz przez rosyjski ruch rewolucyjny lat siedemdziesiątych. Swój anarchizm wyłożył w pracy „Bóg i państwo”, a przede wszystkim „Państwo i anarchia”. „Żadne państwo-pisał tam- nawet o najbardziej demokratycznych formach, choćby to była najbardziej czerwona republika polityczna, republika ludowa czy raczej pseudoludowa, gdyż ta forma jest możliwa pod fałszywym szyldem przedstawicielstwa ludu, nie będzie w stanie dać ludowi tego, co mu potrzeba, tj. możliwości swobodnego organizowania się od dołu ku górze w imię własnych interesów”. Każde bowiem państwo „w istocie swej jest niczym innym jak tylko aparatem kierującym masami odgórnie przy pomocy inteligenckiej, a więc uprzywilejowanej mniejszości, która jakoby lepiej rozumie rzeczywiste interesy ludu aniżeli sam lud”. Zaatakowana więc została po raz pierwszy inteligencja, zaangażowana wówczas w tworzenie programów reformatorskich w Rosji.

-1-   2